ഉറവ് ഇൻഡിജിനിയസ് സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്‌നോളജി സെന്റർ

വയനാട് സന്ദർശിക്കുന്നവരിൽ ഭൂരിഭാഗം പേരും ഒരു പക്ഷേ കേട്ടിട്ടു പോലുമില്ലാത്ത ഒരു സ്ഥാപനമാണ് ഉറവ് ഇൻഡിജിനിയസ് സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്‌നോളജി സെന്റർ. 1996 ൽ കല്പറ്റക്കടുത്ത് തൃക്കൈപ്പറ്റ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ രൂപം കൊണ്ട ഒരു ലാഭേതര സംഘടനയാണ് ഉറവ്.മുള അധിഷ്ഠിത ഉത്പന്നങ്ങളുടെ വിപണനത്തിലൂടെ  തദ്ദേശീയരായ ആദിവാസി വിഭാഗത്തിന്റെ ഉന്നമനം എന്നതാണ് ഉറവിന്റെ പ്രഥമ ലക്‌ഷ്യം. 

വയനാട്ടിൽ സുലഭമായി കാണുന്ന ഒരു പുൽ വർഗ്ഗ ചെടിയാണ് മുള.പരമ്പരാഗതമായി,ഇതു കൊണ്ട്  കുട്ടയും മുറവും മറ്റും നിർമ്മിച്ച് ഉപജീവനം നടത്തുന്നവരായിരുന്നു വയനാട്ടിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം ആദിവാസികളും.ഈ പരമ്പരാഗത തൊഴിൽ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട്, ആദിവാസികൾക്ക് മെച്ചപ്പെട്ടൊരു ഉപജീവനമാർഗ്ഗം ഉണ്ടാക്കുക എന്നതാണ് ഉറവിലൂടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.ഈ രംഗത്തേക്ക് കടന്നു വരാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവർക്ക് പരിശീലനവും മുള കൊണ്ടുള്ള വിവിധ കരകൗശല വസ്തുക്കളുടെയും വീട്ടുപയോഗ സാമഗ്രികളുടെയും നിർമ്മാണവും വിപണനവും അടക്കമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ വഴി ഉറവ് ഇന്ന്  പ്രശസ്തമാണ്.

2004 മുതൽ വയനാട്ടിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ കേട്ടു കൊണ്ടിരുന്ന ഒരു പേരാണ് 'ഉറവ്'.കയർ ഫാക്ടറി പോലെ ഒരു സ്ഥാപനം എന്നതായിരുന്നു എന്റെ മനസ്സിലെ 'ഉറവ്'.അതിനാൽ തന്നെ അത് സന്ദർശിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും താല്പര്യം തോന്നിയില്ല.പിന്നീടെപ്പോഴോ ഒരു മീററിംഗിൽ വച്ചാണ് ഉറവിനെ അടുത്തറിഞ്ഞതും ഒന്ന് നേരിട്ട് കണ്ട് കാര്യങ്ങൾ അറിയണമെന്ന് ആഗ്രഹം തോന്നിയതും.പക്ഷെ,അവസരം ഒത്തുവന്നത് ഞങ്ങളുടെ പത്താം ക്ലാസ്സ് കൂട്ടായ്മയുടെ ഈ വർഷത്തെ വയനാട്ടിലേക്കുള്ള വിനോദയാത്രയിലാണ്.അതും, ഈ യാത്രയുടെ പ്ലാൻ പൂർണ്ണമായും ഞാൻ തന്നെ തയ്യാറാക്കിയതുകൊണ്ട് മാത്രവും .

ഉറവിൽ എത്തുന്നത് വരെ അവിടെ കാണാനുള്ള കാഴ്ചകളെപ്പറ്റിയും കിട്ടാനുള്ള അറിവുകളെപ്പറ്റിയും ഞാനും അജ്ഞാതനായിരുന്നു.അതുകൊണ്ട് തന്നെ എൻറെ സഹപാഠികൾക്ക് ഇത് ദഹിക്കുമോ ഇല്ലയോ എന്ന സന്ദേഹം മനസ്സിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.സൂചിപ്പാറ വെള്ളച്ചാട്ടം കണ്ട ശേഷമായതുകൊണ്ട് ഇത് ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും ബത്തേരി ജൈനക്ഷേത്ര ദർശനത്തിലൂടെയോ കാരാപ്പുഴ ഡാം സന്ദർശനത്തിലൂടെയോ അത് പരിഹരിക്കാം എന്നായിരുന്നു എന്റെ പദ്ധതി.പക്ഷേ, മുള കൊണ്ടുള്ള അമ്പതിൽപരം ഉത്പന്നങ്ങളും അവയുടെ നിർമ്മാണവും നേരിട്ട് കണ്ടപ്പോൾ പലരും ആലീസിന്റെ അത്ഭുതലോകത്തിലായിരുന്നു. കീശക്കൊതുങ്ങുന്ന വിലയിൽ വാങ്ങാൻ പറ്റുന്ന പലതരം ഉല്പന്നങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ഞങ്ങളിൽ പലരും പലതും വാങ്ങുകയും ചെയ്തു.

മുമ്പൊരു വയനാട് യാത്രാ വേളയിൽ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഞങ്ങൾ ഒരു ടീ മ്യൂസിയത്തിൽ എത്തിയിരുന്നു.വളരെ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു അനുഭവമാണ് അന്ന് ആ സന്ദർശനത്തിലൂടെ എനിക്കും കുടുംബത്തിനും കിട്ടിയത്.ചില സ്ഥലങ്ങൾ അങ്ങനെയാണ്.'ഉറവ്' കണ്ട ശേഷവും എനിക്ക് തോന്നിയത് അതേ അനുഭവമാണ്.

ബല്ലാത്തൊരു കെണി

 "ഹൗ.... ഇത് ബെല്ലാത്തൊരു കെണി തെന്നെ..."  ഉച്ചത്തിലുള്ള എന്റെ ആത്മഗതം കേട്ട് ഭാര്യ ഓടി എത്തി.

"ഏത് കെണിയുടെ കാര്യമാ നിങ്ങളീ പറയുന്നത്..." ഇന്നേ വരെ വീട്ടിൽ ഒരു എലിക്കെണി പോലും വാങ്ങാത്തതിനാൽ അവൾ ആകാംക്ഷയോടെ ചോദിച്ചു.

"ദാ.. ഈ കെണി തെന്നെ .." ഇരുന്നിടത്ത് നിന്ന് അനങ്ങാതെ ഞാൻ പറഞ്ഞു.

"ഇത് കെണിയല്ല, കോണി ആണ് മനുഷ്യാ..." മൂലയിൽ ചാരിവച്ച ഏണി ചൂണ്ടി അവൾ പറഞ്ഞു.

"ഏയ്... ഇത് ബെല്ലാത്തൊരു കെണി തെന്നെ..."  ഞാൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

"എവിടെ ? ഏത് കെണി?" അരിശം മൂത്ത് ഭാര്യയുടെ ശബ്ദം ഉയർന്നു.

"ഇതാ... ഞാനീ ഇരിക്കുന്ന ബാൽക്കെണി ....!!" ഭാര്യയുടെ മുഖത്ത് ഒരു ഇഞ്ചി കടിച്ച രസം വിരിയുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു.

"അതെന്താ...? വീടുണ്ടാക്കീട്ട് പതിമൂന്ന് വർഷം കഴിഞ്ഞു.ഇപ്പഴാണോ ഈ കെണിയിൽ വീണത്?" കടിച്ച ഇഞ്ചിയുടെ നീരിറങ്ങുന്നത് അവളുടെ ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് ഞാനറിഞ്ഞു.

" അയിന് , ഞാനല്ല കെണിയിൽ വീണത്...."

"പിന്നെ...??" മറ്റാരെയും അവിടെ കാണാത്തതിനാൽ അവൾ ചോദിച്ചു.

"നമ്മളെ മാവ്... മുറ്റത്തെ മൂവാണ്ടൻ മാവ് ... " ഞാൻ പറഞ്ഞു.

"പണ്ടൊക്കെ എമ്പത് കഴിഞ്ഞാലായിരുന്നു അത്തും പുത്തും..... ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ അമ്പത് കഴിയുമ്പഴേ അത്തും പുത്തും ആകും എന്ന് ഇപ്പോൾ മനസ്സിലായി " എനിക്കിട്ടൊന്ന് താങ്ങി അവൾ പറഞ്ഞു.

"ഒരു അത്തും പുത്തും അല്ല... മംഗലശ്ശേരി നീലകണ്ഠനെപ്പോലെ നമ്മുടെ മൂവാണ്ടൻ നെഞ്ചും വിരിച്ച് നിവർന്ന് നിന്നത് നേരെ നമ്മുടെ ബാൽക്കെണിയിലേക്ക് ... " നെഞ്ചും വിരിച്ച് ഞാൻ ഡയലോഗ് വിട്ടു.

"എന്നിട്ട്... ?"

" ഞാൻ ഇവിടെ ഈ ബാൽക്കെണിയിൽ ഒരു മണിക്കൂർ ഇരുന്നു കൊണ്ട് ഒരു തോട്ടിയങ്ങ് നീട്ടി നിലത്ത് വീഴാതെ കൊട്ടയിലാക്കിയത് അറുപത് മൂവാണ്ടൻ മാങ്ങ !ഇനി നീ പറ.... ഇത് ബല്ലാത്തൊരു കെണി തന്നെ ല്ലേന്ന് ... "

"എന്നാലേ.... നാളെയും ആ തോട്ടി ഒരു മണിക്കൂർ നീട്ടിയേക്കണം... എന്റെ അയൽക്കൂട്ടം അംഗങ്ങൾ എല്ലാവരും കൂടി നാളെ ഇവിടെ വരുന്നുണ്ട്... അയ്യഞ്ച് മാങ്ങ എല്ലാവർക്കും കൊടുത്താൽ പെരുത്ത് സന്തോഷാകും..."

" യാ കുദാ ! ഇത് ബല്ലാത്തൊരു കെണി തെന്നെ " നെഞ്ച് വിരിച്ചു നിൽക്കുന്ന മാവിലേക്ക് നോക്കി ഞാൻ ആത്മഗതം ചെയ്തു.

വ്യത്യസ്തമാം ഒരു യാത്രയയപ്പ്

തികച്ചും അപ്രതീക്ഷിതമായാണ് ആ യാത്രയയപ്പ് യോഗത്തിലേക്ക് എനിക്ക് ക്ഷണം കിട്ടിയത്.നാട്ടിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ പങ്കെടുക്കണം എന്ന് ഞാൻ അപ്പോൾ തന്നെ മനസ്സിൽ കരുതുകയും ചെയ്തു.ദീർഘകാലത്തെ സേവനത്തിന് ശേഷം അരീക്കോട് കൃഷി ഭവനിൽ നിന്നും സ്ഥലം മാറിപ്പോകുന്ന കൃഷി അസിസ്റ്റൻ്റുമാരായ ശ്രീ.ബാലകൃഷ്ണൻ ടി , രെസിമോൾ കളരിക്കൽ, ദിവ്യ രാജ് എന്നിവർക്ക് അരീക്കോട് കൃഷിഭവനിൽ വച്ച് നൽകുന്ന യാത്രയയപ്പ് യോഗത്തിലേക്കായിരുന്നു പ്രസ്തുത ക്ഷണം.

കൃഷിഭവനിലെ സ്ഥലപരിമിതി മൂലം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അമ്പതോളം പേരെ മാത്രമേ ക്ഷണിച്ചിട്ടുള്ളൂ എന്ന് അവിടെ എത്തിയപ്പോഴാണ് മനസ്സിലായത്. എന്നാൽ സാധാരണ യോഗത്തിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടവരെല്ലാം എത്തിച്ചേർന്നത് സ്ഥലം മാറിപ്പോകുന്നവരോടുള്ള ആദരവും സ്നേഹവും കാരണം തന്നെയായിരുന്നു. അവർ ഏറ്റുവാങ്ങിയ കൃഷി ഭവന്റെയും വിവിധ സമിതികളുടെയും കർഷക കൂട്ടായ്മയുടെയും വ്യക്തികളുടെയും വകയായുള്ള ഉപഹാരങ്ങളും ഇന്ന് വരെ അവർ ഈ നാട്ടിലെ ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ പാകിയ സ്നേഹത്തിന്റെ വിളവെടുപ്പായി.

കൃഷിഭവനുമായി ഞാൻ ബന്ധപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് രണ്ട് വർഷത്തോളമേ ആയിട്ടുള്ളൂ. ഉമ്മയും മൂത്തുമ്മയും കൃഷിഭവനിലൂടെയുള്ള വിവിധ പദ്ധതികൾ കാലങ്ങളായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ ഇപ്പോൾ സ്ഥലം മാറിപ്പോകുന്നവരോടുള്ള എന്റെ സ്നേഹം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു മാർഗ്ഗം സ്വീകരിച്ചു. മാവിൻ തൈ അടക്കം പല സമയത്തായി പലതരം ഫലവൃക്ഷത്തൈകൾ ഞങ്ങൾക്ക് തന്നവർക്ക് ഒരു സഞ്ചി മാങ്ങയായിരുന്നു എന്റെ സ്നേഹോപഹാരം. ഞാൻ പോലും പ്രതീക്ഷിക്കാതെ അത് ആ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും സദസ്സിനും ഒരു നവ്യാനുഭവമായി.

യാത്രയയപ്പ് യോഗങ്ങളിലെ ചായയും ബിസ്കറ്റിനും പകരം ഒരു കർഷകൻ തന്നെ സ്പോൺസർ ചെയ്ത് പാകം ചെയ്ത് തന്ന കപ്പയും ചമ്മന്തിയും കട്ടൻ ചായയും ഞാനിന്നേ വരെ പങ്കെടുത്ത യാത്രയയപ്പ് യോഗങ്ങളിൽ നിന്നും വേറിട്ട ഒന്നായി. ഇൻ ടോട്ടൽ എല്ലാവരുടെയും മനസ്സിൽ പച്ച പിടിച്ച് നിൽക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങായി അത് മാറി.ഇത്തരം ഒരു പരിപാടി സംഘടിപ്പിച്ച കൃഷി ഓഫീസർ  നജ്മുദ്ദീൻ സാറിനും സംഘത്തിനും അഭിനന്ദനങ്ങൾ. ഇനിയും , വേറിട്ട അനുഭവങ്ങൾക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നു.

മെയ് രണ്ട്

പ്രൈമറി സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം രസകരമാക്കിക്കൊണ്ട് , സ്കൂൾ പഠനം നിർത്തുന്നവരുടെ എണ്ണം കുറക്കാൻ വേണ്ടി കേന്ദ്ര മാനവ വിഭവശേഷി വകുപ്പ് മന്ത്രാലയം ആവിഷ്കരിച്ച ഒരു പദ്ധതിയായിരുന്നു ഡി പി ഇ പി അഥവാ ഡിസ്ട്രിക്ട് പ്രൈമറി എഡുക്കേഷൻ പ്രോഗ്രാം.1994 ൽ കേരളത്തിലും ഈ പദ്ധതി ലോഞ്ച് ചെയ്തു. സ്കൂളുകളുടെ ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങളിൽ മാറ്റം വന്നതോടൊപ്പം പാഠ്യ പദ്ധതികളിലും പരീക്ഷാ രീതികളിലും എല്ലാം  ചില മാറ്റങ്ങൾ ഡി പി ഇ പി യിലൂടെ തുടക്കമിട്ടു.

ഒന്നാം ക്ലാസിൽ ഒതുങ്ങി നിന്നിരുന്ന, എല്ലാവരെയും പാസാക്കുന്ന "ഓൾ പാസ് " സമ്പ്രദായം ക്രമേണ മറ്റു ക്ലാസുകളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു. കഞ്ഞിയും പയറും മുട്ടയും പാലും എല്ലാം സൗജന്യമായി ലഭിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ കുട്ടികൾക്ക് സ്കൂളിൽ പോകാൻ ഉത്സാഹമായി. വിദ്യാലയത്തിൽ നിന്നും പഠനം നിർത്തിപ്പോകുന്നവരുടെ എണ്ണം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു.പക്ഷെ, പത്താം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുന്ന കുട്ടിയുടെ പഠന നിലവാരം കൂപ്പുകുത്തി.

ഇത്രയും പറഞ്ഞത് അന്ന് വരെ മെയ് രണ്ടിന് ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു പ്രത്യേകത ഓർമ്മിപ്പിക്കാനാണ്.മാർച്ച് മാസത്തിൽ എഴുതുന്ന പരീക്ഷയെ അന്നും ഇന്നും വിളിക്കുന്നത് കൊല്ലപ്പരീക്ഷ എന്നാണ്.ഈ പരീക്ഷ എഴുതാൻ എല്ലാവർക്കും ഒരു പ്രത്യേക ഉത്സാഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. പരീക്ഷാ പേപ്പർ തിരിച്ചു കിട്ടില്ല എന്നതാണ് അതിന് ഒരു കാരണം. പരീക്ഷ കഴിഞ്ഞാൽ രണ്ട് മാസം അവധിയാണെന്നതാണ് മറ്റൊരു കാരണം.

കൊല്ലപ്പരീക്ഷ ജയിച്ചാൽ മാത്രമേ അടുത്ത വർഷം ഉയർന്ന ക്ലാസിലെത്തൂ. തോറ്റാൽ പഴയ ക്ലാസിൽ തന്നെ ഇരിക്കേണ്ടി വരും. എല്ലാ വർഷവും പരീക്ഷയുടെ റിസൾട്ട്  പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നത്  മെയ് രണ്ടിനായിരുന്നു. സ്കൂൾ ഓഫീസിന്റെ മുന്നിൽ വച്ചിരിക്കുന്ന കറുത്ത ബോർഡിൽ ഒട്ടിച്ച വെളുത്ത പേപ്പറിൽ  ജീവിതതിന്റെ ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് അക്ഷരങ്ങൾ രണ്ടാം ക്ലാസ് മുതൽ കുട്ടികൾ കാണാൻ തുടങ്ങും. തിക്കിത്തിരക്കി എത്തി നോക്കി പേര് കാണാതാവുമ്പോൾ തോറ്റു എന്ന സത്യം തിരിച്ചറിയും. രണ്ടിറ്റ് കണ്ണീരോടെ അതിനെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ തോൽക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും അന്ന് സാധിച്ചിരുന്നു.

പുതിയ അധ്യയന വർഷത്തിൽ, തോറ്റവരുടെ സീറ്റ് ഏറ്റവും പിന്നിലെ ബെഞ്ചിലായിരിക്കും. ഒരേ ക്ലാസിൽ ഒന്നിലധികം തവണ തോൽക്കുന്നവരും ഉണ്ടായിരുന്നു. കാലക്രമേണ അവർ സ്കൂളിലെ ഉപ്പ്മാവ് ചേച്ചിയുടെ സഹായികളായി മാറും. പരസഹായം അടക്കമുള്ള മാനുഷിക മൂല്യങ്ങൾ അന്നേ അവർ ഈ പ്രവൃത്തിയിലൂടെ സ്വായത്തമാക്കിയിരുന്നു.ഡി പി ഇ പി കത്തി വച്ചത് ഇതിന്റെ എല്ലാം കടയ്ക്കലാണ്. ഇനി ഒരു തിരിച്ച് പോക്കിന് ഒരിക്കലും സാദ്ധ്യത ഇല്ലാത്ത ആ നല്ല ദിനങ്ങളെ ഈ മെയ് രണ്ടിന് വെറുതെ ഒന്നോർമ്മിക്കുന്നു.

കാലം പിന്നോട്ട് ഗമിക്കുന്ന നാട്.

1992 മുതലാണ് ഞാൻ ഗുരുവായൂരിൽ പോകാൻ തുടങ്ങിയത്. ക്ഷേത്ര സന്ദർശനത്തിനല്ല ഞാൻ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിരുന്നത്. മറിച്ച് കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത് മതിലകത്ത് താമസിക്കുന്ന എന്റെ ഡിഗ്രി സഹപാഠി ഖൈസിന്റെ വീട്ടിലേക്കായിരുന്നു ആ യാത്ര ഒക്കെയും. ഒറ്റക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പവും കുടുംബത്തോടൊപ്പവും എല്ലാം പല തവണ ഞാൻ മതിലകത്ത് എത്തിയിട്ടുണ്ട്.

കുന്ദംകുളത്ത് ബസ്സിറങ്ങി അവിടെ നിന്ന് അടുത്ത ബസ്സിന് ഗുരുവായൂരെത്തി കൊടുങ്ങല്ലൂർ ബസ് കയറലാണ് എന്റെ പതിവ്.ഇന്ന് , വയനാട് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽ എന്റെ വളണ്ടിയർ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന അബ്ദുൽ വാസിഹിന്റെ നിക്കാഹിൽ പങ്കെടുക്കാനായിട്ടാണ് വളരെ കാലങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഞാൻ ഈ വഴി യാത്ര ചെയ്തത്.

കുന്ദംകുളത്ത് ബസ്സിറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ സ്റ്റാന്റ് ശൂന്യമായി കിടക്കുന്നത് കണ്ട എനിക്ക് കാര്യം മനസ്സിലായില്ല. ഒരു ഓട്ടോ ഡ്രൈവറോട് അന്വേഷിച്ചപ്പഴാണ് സ്റ്റാന്റ് അവിടെ നിന്നും മാറ്റിയ വിവരം അറിയുന്നത്.പക്ഷെ, ഗുരുവായൂർ ബസ് അവിടെ വരും എന്ന് പറഞ്ഞതിനാൽ ഞാൻ കാത്ത് നിന്നു.

അല്പ സമയത്തിനകം തന്നെ ഒരു മിനിയും ബഡായും അല്ലാത്ത മുക്കാൽ ബസ് വന്നു. ഗുരുവായൂർ എന്ന് കണ്ടക്ടർ വിളിച്ച് കൂവുന്നത് കേൾക്കാം.പക്ഷെ, ബസ് പോകുന്ന വഴി എഴുതിയ ബോർഡിലെ ഒരു സ്ഥലം പോലും എനിക്ക് പരിചയം തോന്നിയില്ല. ഞാൻ മറന്നു പോയതായിരിക്കാം എന്ന നിഗമനത്തിൽ ബസ്സിൽ കയറി. എന്നാൽ മെയിൻ റോഡ് വിട്ട് വളവും തിരിവും മാത്രമുള്ള റോഡിലൂടെ ബസ് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങിയപ്പോഴാണ് റൂട്ട് മാറിയ വിവരം അറിഞ്ഞത്. അവസാനം, ഒരു ഓവർ ബ്രിഡ്ജിന്റെ പണി നടക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ ചെളിയിൽ കൊണ്ട് നിർത്തിയ ശേഷം ഇറങ്ങാൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ എന്നെപ്പോലെ ത്തന്നെ ബസ്സിലുള്ള എല്ലാവരും ചുറ്റും നോക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് അന്തരിച്ച പ്രശസ്ത നടൻ മാമുക്കോയയുടെ  "ആ കാണുന്നതാണ് ദുബായ് ..." എന്ന ഡയലോഗ് ആണ് പെട്ടെന്ന് മനസ്സിൽ വന്നത്.

ബസ്സിറങ്ങി ആൾക്കൂട്ടത്തിനൊപ്പം ഞാനും നടന്നു. ഒരു പെട്രോൾ പമ്പിൽ കയറി, കലശലായ മൂത്രശങ്ക തീർത്തു. ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ നടന്ന ശേഷമാണ് ഞാൻ എനിക്ക് പരിചയമുള്ള ആ പഴയ ഗുരുവായൂർ സ്റ്റാന്റിൽ എത്തിയത്. കേട്ട് മാത്രം പരിചയമുണ്ടായിരുന്ന  ഗുരുവായൂർ റെയിൽവെ സ്റ്റേഷനും ഈ നടത്തത്തിനിടയിൽ ഞാൻ കണ്ടു.

ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നായി എറണാകുളം എന്ന് വിളിച്ച് കൂവി കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ബസ് ജീവനക്കാരെയാണ് സാധാരണ ഞാൻ ഗുരുവായൂർ സ്റ്റാന്റിൽ കാണാറുള്ളത്. പക്ഷെ, ഇത്തവണ ഒരൊറ്റ ഒരു ബസും അതിനടുത്ത് എറണാകുളം എന്ന് പിറു പിറുക്കുന്ന ഒരാളെയും മാത്രമാണ് കാണാൻ സാധിച്ചത്. ബസ് യാത്ര തുടങ്ങിയപ്പോഴാണ് മുപ്പത്  വർഷം മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന ഉശിരും ചൂരും ഒന്നും ഇപ്പോൾ  ബസ്സുകൾക്ക്  ഇല്ല എന്ന് മനസ്സിലായത്. കാലം ഇവിടെ പിന്നോട്ടാണോ ഗമിക്കുന്നത്?